NARÓD POLSKI Z PERSPEKTYWY KRAKOWSKIEJ

"Warszawscy powstańcy zdawali się należeć (.) do zupełnie innej zbiorowości,
niż tłumy maszerujące w pochodach pierwszomajowych, oklaskujące Bieruta, Gomułkę i Gierka"

Ryszard Legutko "Esej o duszy polskiej"Prof.Legutko napisał jak zawsze ciekawą chociaż bardzo pesymistyczną książkę o stanie polskości. Tradycyjnie nie poszedł z prądem - nie poruszył płodnego intelektualnie tematu np. seksowności Polski. "Gazeta Wyborcza" już straszy pokładami nacjonalizmu w książce "filozofa skinów". Tymczasem esej to przede wszystkim protokół z inwentaryzacji duszy Polaka po PRL i III RP - bez sformułowanych wniosków.

Krakowski profesor i były minister edukacji analizuje stan duszy polskiej czyli trzymając się terminologii Stanisława Bareji zawartość Polaka w Polaku. Po czasach komunizmu i dziewiętnastu latach tzw.niepodległości analiza nie wypada zachęcająco. Zerwanie ciągłości w wyniku utraty elit intelektualnych w wojnie światowej oraz zmiany granic (utrata tak ważnych ośrodków jak Lwów i Wilno) to zjawisko oczywiste. Prof.Legutko analizuje praktykę działania komunistów i straty jakie przyniósł PRL poczuciu tożsamości narodowej. Zdaniem autora eseju konieczność przystosowania do warunków życia w totalitaryzmie i pewne rytuały i zachowania nie pozostały bez śladu na Polakach, także tej większości niechętnej komunizmowi.

Zdaniem prof.Legutki rezultatem PRL jest powstanie czegoś nowego zamiast tradycyjnego narodu polskiego. Klasyczny przykład to społeczeństwo współczesnego Krakowa, miasto będące efektem wymieszania konserwatywnego i niepodległościowego przedwojennego Krakowa i wzorcowej socjalistycznej Nowej Huty. W odbiorze społecznym tak wygląda naród polski. Szczególnie polskie elity funkcjonują w ramach konstrukcji intelektualnych narzuconych przez komunizm - przekonanie o megalomanii narodowej Polaków, kompleks niższości, strach przed wyolbrzymionym niebezpieczeństwem nacjonalizmu, prawa człowieka przeciwstawiane prawom narodu. Nawet w opozycji dominował nurt wewnątrzustrojowy (ulepszanie PRL) nad nurtem niepodległościowym. Bunty w okresie PRL poza okresem podziemia antykomunistycznego do 1956 r. dotyczyły spraw materialnych. Poza okresem PRL negatywnie na stan narodu negatywnie wpłynął okres III RP.Po upadku ustroju nie było wizji nowej Polski. U podstaw liberalnej demokracji leżała potrzeba ucywilizowania (modernizacji) Polaków poprzez zniszczenie cech negatywnych rzekomo zamrożonych przez komunizm. Oderwanie Polaków od historii podczas PRL ma mieć charakter trwały. Polska dla liberalnej inteligencji to Dzikie Pola Europy wymagające cywilizowania i dostosowania do wzorca stereotypowego Europejczyka. Dla autora to zjawisko jest właśnie dowodem głębokich zniszczeń dokonanych przez PRL i III RP.

Recenzenci eseju prof.Legutki nie widzą najmniejszego problemu w słabszej atrakcyjności polskości, zerwania ciągłości pamięci narodowej czy roztopieniu Polaków w mitycznym narodzie europejskim. W przeciwieństwie do nich krakowski profesor chce być Polakiem i uważa, że warto by Polska trwała. Niemniej na razie jedynie sformułował problem.

Piotr Pietrasz

Ryszard Legutko "Esej o duszy polskiej", Wydawca Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2008

« Wracaj

Copyright © 2005-2010 Piotr Pietrasz