KRONIKARZ PROTOPLASTÓW ŁAPIŃSKIEGO I LEPPERA

Utwory Janusza Szpotańskiego ze słynnym "Towarzyszem Szmaciakiem" na czele stanowiły znakomitą socjologię komunizmu zrozumiałą dla każdego. W okresie istnienia posła Łapińskiego i dobrych sondaży "Samoobrony" Wydawnictwo LTW przypomniało główne utwory czołowego nielegalnego satyryka PRL.

Janusz Szpotański zmarł 19.10.2001w dniu wyborczego zwycięstwa SLD-UP. Satyra na elity polityczne PRL wydawała się aktualna jedynie tym, którzy dostrzegali szmaciactwo millerowskich elit. Realistyczny także dzisiaj jest opis bohatera "Towarzysza Szmaciaka" dzisiaj pasujący również do "Samoobrony".

Szopki polityczne pisane przez Szpotańskiego władze PRL uznały za poważne zagrożenie dla ustroju. Nawet londyńskie "Wiadomości" informowały, że w Warszawie w 1964 krąży szopka satyryczna nieznanego autora pt. "Cisi i gęgacze".  Ten prosty, pisany częstochowską rymowanką utwór był przedmiotem analizy Sejmu PRL. "Janusz Szpotański, człowiek o moralności alfonsa, ziejący sadystycznym jadem nienawiści na partię i rząd" przemawiał pierwszy sekretarz Komitetu Centralnego PZPR towarzysz Władysław Gomułka (dla Szpotańskiego Gnom). Swoista nagrodą literacką w okresie PRL były dwa lata więzienia za ... szopkę polityczną.

Utwory "Cisi i gęgacze czyli bal u prezydenta", "Gnom", "Gnomiada", "Caryca Leonida" i "Towarzysz Szmaciak" są przesycone złośliwą i stronniczą analizą sytuacji politycznej. Większość utworów to opisy napięć na najwyższych szczytach władz PRL. Jedna stały motyw to krytyczna analiza tzw. nowej klasy, którą symbolizuje towarzysz Szmaciak. Obyczaje nowej klasy zdumiewająco przypominają patologie części współczesnych polityków - afery gospodarcze, powiązania z grupami przestępczymi (w "Szmaciaku" tak określane są korzenie władców PRL, szaber UB na ziemiach odzyskanych stanowił pierwszy etap akumulacji pierwotnej kapitału).

Twórczość Szpotańskiego w III RP nieomal nie była wydawana i słabo funkcjonowała w świadomości społecznej. Jedynie w 1995 na 1 maja Telewizja Polska (za prezesury W.Walendziaka) przedstawiła "Towarzysza Szmaciaka" i zostały nagrane gawędy "Soc według Szpota". Szkoda, bo komunikatywność i niestandardowy (jak na literaturę o polityce) język dzieła Szpotańskiego mogły przyczynić się do uformowania innej, jednoznacznej oceny PRL.

Do książki dołączona jest fascynująca i satyryczna relacja Szpotańskiego z walki z siłami bezpieczeństwa PRL stoczonej w 1964 przy próbie aresztowania oraz mowa pogrzebowa Antoniego Libery.

Piotr Pietrasz

Janusz Szpotański "Gnom. Caryca. Szmaciak", Wydawnictwo LTW, Warszawa 2004, Wydanie I

« Wracaj

Copyright © 2005-2010 Piotr Pietrasz